Okres poniemowlęcy i przedszkolny

W okresie poniemowlęcym następuje szybki postęp sprawności ru­chowej, rozwój mowy, zdolności kojarzenia i koncentracji uwagi. Za­znacza się zdolność do uogólnień i rozumienie pojęć abstrakcyjnych. Słowa oznaczają już nie tylko jakiś jeden określony przedmiot, lecz wywołują ogólne skojarzenia. Dziecko w 2 r. życia wie np., że kwia­tek pachnie, że może mieć różne kolory i kształty; ma poczucie przy­należności pewnych przedmiotów czy cech do określonych osób, roz­różnia proste figury geometryczne; zaczyna mieć poczucie ilości. Za­czątek liczenia stanowi dostrzeganie różnicy między „jeden” i „wię­cej”. Dziecko 2-letnie na ogół wie, co znaczy jeden i dwa. Część trzy­latków umie w prawidłowej kolejności wymienić kilka liczb, nawet do dziesięciu.

Rozwój mowyw2i3r. życia postępuje bardzo szybko. U wielu dzieci rozwój mowy odbywa się jakby skokami. Po opanowaniu kilku nowych słów następuje przerwa w przyswajaniu sobie nowych. Dzieje się to zwykle w okresach nasilonej ruchliwości, gdy postępy w poru­szaniu się i manipulowaniu rękami odsuwają na dalszy plan potrzebę mówienia. Jest to szczególnie charakterystyczne dla dzieci bardzo ży­wych, u których potrzeba ruchu opóźnia nieco rozwój mowy.

W pierwszym półroczu 2r. życia ilość wymawianych słów wzrasta z każdym miesiącem o kilka. Wcześniej dziecko wymawia rze­czowniki, następnie czasowniki. Między 15 a 20 miesiącem życia za­czyna łączyć słowa w sposób zastępujący zdania: „mama am” zamiast „mamo daj mi jeść”, a następnie budować proste, złożone z 2-3 wyra­zów zdania.

Pod koniec 2 r. życia liczba słów używanych przez dziecko wzrasta bardzo szybko do kilkuset i wymawianie ich jest coraz bardziej prawidłowe. Pojawiają się słowa kilkusylabowe. Są to już nie rzeczow­niki i czasowniki, ale również przymiotniki i przysłówki. Dziecko 2-let- nie zaczyna używać w zdaniach przypadków i czasów. Pierwszym zaim­kiem jest „ja”. Trzylatek używa go zamiast swojego imienia, którym określa siebie dziecko 2-letnie. Nieco później pojawiają się zaimki „my”, „nasz”, „nam”, świadczące o poczuciu wytwarzającej się więzi społecznej.

Dziecko 3-letnie mówi nieustannie, używa ok. 1000 słów, buduje po­prawnie coraz dłuższe zdania, używa na ogół prawidłowych form gra­matycznych, coraz sprawniej wyraża swoje myśli, relacjonuje zdarze­nia, mówi o tym, co ma nastąpić w czasie przyszłym. W połowie 3 r. życia dziecko potrafi nauczyć się krótkiego wierszyka. Część dzieci w 3 — 4 r. życia zaczyna się jąkać. U większości jest to objaw prze­mijający, związany z nienadążaniem rozwoju mowy za rozwojem psychicznym i potrzebą szybkiego przekazywania swoich myśli i wrażeń. Rozwój zdolności myślenia jest w 2-3 r. życia bardzo dynamiczny. Na przełomie 1-2 r. życia wyobrażenia o przed­miotach i czynnościach wiąże się z konkretnym widzianym przedmio­tem i konkretną wykonywaną czynnością czy gestem. Słowa „pokaż nosek” wiążą się z pokazaniem własnego nosa. Jest to etap myśle­nia sensoryczno-motoryczny. Po nim następuje etap konkretno-pojęciowy, gdy słowa zaczynają nabierać znaczenia ogólnego. „Pokaż” oznacza możliwości pokazania wszystkiego, co ota­cza, „nosek” jest już nie tylko własnym nosem. W tym okresie dziecko myśli głośno. Dalszy rozwój myślenia rozwija się na podstawie włas­nych spostrzeżeń, zapamiętywania zdarzeń, które zaczynają się łączyć w przyczyny i skutki. Wyobraźnia dopiero zaczyna się kształto­wać i jest bardzo niedoskonała, co warunkuje typowy w tym okresie życia brak poczucia niebezpieczeństwa, np. wybieganie na jezdnię, wchodzenie do głębokiej wody, dotykanie bardzo gorących przedmiotów.

W okresie poniemowlęcym doskonali się życie uczuciowe. Dziecko już nie tylko kocha, boi się czy złości, ale jest zdolne do współczucia, zazdrości, niepokoju o bliską osobę. Mimo bardzo silnej więzi rodzinnej, dziecko 3-letnie akcentuje swoją odrębność i przeja­wia coraz większą samodzielność. Silnie zaznacza się chęć wymusza­nia, upór, negatywizm. Wymaga to od dorosłych dużej wyrozumiałości i cierpliwości. Umiarkowana, łagodna stanowczość zapewnia dziecku równowagę i ufność.

Po płynnym opanowaniu mowy, zwykle w 3 — 4 r. życia, dziecko uczy się posługiwać formami grzecznościowymi. Sprawne używanie: „proszę”, „dziękuję” zależy od wymagań stawianych przez otoczenie; nawyk używania form grzecznościowych, podobnie jak poprawność za­chowania się, zależy od zwyczajów panujących w otoczeniu, które dziecko bardzo uważnie obserwuje już od okresu niemowlęcego i bar­dzo wcześnie zaczyna naśladować.

Dziecko 4-letnie umie nazwać podstawowe kolor,y. Umie­jętność nazywania pozostałych barw i odcieni zależy od ćwiczeń i za­interesowań rozwijanych przez otoczenie.

Nauka liczenia nie idzie w parze z umiejętnością wymieniania prawidłowej kolejności liczb, którą zwykle opanowuje dziecko 3-let- nie. Zwykle dopiero 4-letnie dziecko umie policzyć 3-4 przedmioty. W wieku 5 lat dziecko potrafi z większej liczby przedmiotów odliczyć pra­widłowo do 10. W tym wieku dziecko powinno również rozumieć i uży­wać prawidłowo słów określających pory doby i roku. Dopiero 6 —7-letnie uczy się dni tygodnia i miesięcy. Dziecko 6-letnie umie na ogół liczyć do 100, liczyć dziesiątkami do 100, dodawać w obrębie 10, odejmować w obrębie 5. W wieku 7 lat dodaje w obrębie 20, odejmuje w obrębie 10. Umiejętność odróżnienia monet opanowują dzieci w róż­nym okresie życia, głównie w zależności od praktycznych potrzeb — znacznie szybciej te dzieci, które uczestniczą w zakupach.

W wieku poniemowlęcym i przedszkolnym nauka odbywa się poprzez obserwowanie, a następnie kojarzenie faktów w przyczyny i skutki. Główną formą nauki jest w tym okresie życia zabawa. Ćwiczy ona zdolność spostrzegania, manipulowania i coraz dłuższej koncentracji uwagi. Zabawy konstrukcyjne piaskiem, klockami, układanka­mi ćwiczą precyzję ruchów i rozwijają wyobraźnię. Zabawy tema­tyczne polegają na naśladowaniu otoczenia i na odtwarzaniu fikcyj­nych sytuacji, jeżdżeniu nie istniejącym autem, karmieniu lalek nie ist­niejącymi potrawami itp. Zabawy te wymagają spostrzegawczości, zapa­miętywania i wyobraźni. Zabawy artystyczne: lepienie, malowa­nie, wycinanki, rozwijają umiejętności manipulacyjne i poczucie estety­ki. Między 3 i 6 r. życia znaczenie dydaktyczne (szkolące) mają zabawy w loteryjki, łamigłówki, gry. Uczenie się w formie zabawy stanowi przy­gotowanie do okresu szkolnego.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.