Na całym świecie, także w Polsce, w ostatnich latach ujawnia się wzrost ujemnych zjawisk społecznych. Pociąga to w skutku wzrost tych zjawisk, toteż notuje się wzrost sympozjów naukowych, komunikatów i publikacji poświęconych ich objawom i uwarunkowaniom. Od interdyscyplinarnego charakteru tej problematyki zależy, że udział przedstawicieli różnych dyscyplin w rozwiązywaniu problemów patologii społecznej i indywidualnej jest coraz większy. Tym samym przedstawiciele różnych dyscyplin naukowych coraz szerzej włączają się do poznawania tych zjawisk i proponowania środków zaradczych. Znajduje to odbicie w włączeniu do problematyki tradycyjnej kryminologii nowych problemów z większą znajomością pojęć z zakresu socjologii, psychologii, zwłaszcza psychologii społecznej, pedagogiki i psychiatrii, a także z neurologii i genetyki. Ukazujące się publikacje tych przedstawicieli wybitnie rozszerzają objętość literatury poświęconej kryminologii i socjologii przestępczości.


Już na początku tego opracowania rozstrzygnięcia wymaga pytanie, na gruncie jakiej koncepcji kryminologicznej winien być rozpatrywany problem systemu wartości i orientacji wartościującej młodocianych przestępców. Również pytanie o cel badań jest tu uzasadnione, a co najważniejsze - czy tak sformułowany problem jest problemem kryminologicznym i czy wnosi cokolwiek nowego do kryminologii. Skoro mowa o systemie wartości i orientacji wartościującej młodocianego przestępcy, wynika z tego, że dotyczy to osoby, która ma być poddana zabiegom wychowania resocjalizującego.


W odpowiedzi kolejno na postawione pytania stwierdzić należy, że liczący się w literaturze kryminologicznej autorzy podręczników 'z zakresu kryminologii, polscy i obcy, już od XIX w. dużo miejsca poświęcali osobie przestępcy i nie tylko temu, co w nowszej myśli kryminologicznej określone jest jako etiologia przestępczości, symptomatologia, dynamika i struktura przestępczości. Biorąc pod uwagę, że celem zasadniczym i ostatecznym kryminologii jest zapobieganie przestępczości przez poznanie jej objawów, a w szczególności jej dynamiki, struktury, sposobów' jej popełniania, funkcjonowanie podkultur przestępczych, a więc tego wszystkiego, co można zaliczyć do symptomatologii przestępczości, czynników przyczynowych przestępczości tkwiących w sytuacji człowieka i endogennych, czyli wiążących się z osobowością przestępcy - badania systemu wartości i orientacji wartościującej u tej kategorii osób muszą pozostawać w sferze zainteresowań kryminologii, którą B. Hołyst definiuje jako naukę o przestępstwie i przestępcy, o objawach i przyczynach przestępczości i innych związanych z nią zjawiskach patologii społecznej oraz metodach ich eliminacji.


Należy sądzić, że ze względu na cele ostateczne, jakie stawia sobie kryminologia, w tym ujęciu wymaga ona tak szerokiego rozumienia. Poddany w tej pracy analizie problem systemu wartości i orientacji wartościującej można by za niektórymi autorami włączyć do kryminologii klinicznej. Tego stanowiska autor niniejszej pracy nie przyjmuje wychodząc z założenia, że problematyka ta mieści się w ramach etiologii kryminalnej, zaś uzyskane wyniki badań mają znaczenie dla profilaktyki kryminologicznej i wychowania resocjalizującego.


Sam problem jest interesujący dla socjologa, głównie zajmującego się wpływem mikrostruktur społecznych na zachowania przestępcze i ewentualnie inne zachowania dewiacyjne, oraz psychologa społecznego. Autor wychodząc z założenia, że poziom internalizacii wartości i orientacja wartościująca ma wpływ na kierunek aktywności jednostki, w tym także aktywności stricte przestępczej, stawia sobie w tej pracy za cel i ustalenie diagnozy systemu wartości i orientacji wartościującej młodocianych przestępców i zbadanie, czy właściwości te są różne w porównaniu z populacją nieprzestępców.