PEDAGOGIKA

Wstęp
Powszechnie przyjmuje się, iż rodzina naturalna jest najlepszym środowiskiem opiekuńczo-wychowawczym, wszakże pod warunkiem, że spełnia ona w sposób właściwy swoje funkcje. W przeciwnym wypadku mamy do czynienia z rodziną dysfunkcyjną (nie spełnia należycie swoich funkcji) lub patologiczną (przestała wypełniać wszystkie funkcje). Taka sytuacja wymaga interwencji i ochrony dziecka przed złymi zjawiskami istniejącymi w rodzinie i umieszczenia go w środowisku zastępczym. Pojawia się więc problem sieroctwa społecznego i szukania dróg jego kompensacji.
Sieroctwo społeczne to nie tylko problem pedagogiczny, ale w równym stopniu także społeczny, ekonomiczny, psychologiczny i socjologiczny. Jego rozmiary wciąż rosną, a przyczyny (makrospołeczne i mikrospołeczne) nie znikają. Stąd istnieje konieczność ciągłego poszukiwania nowych i ulepszenia istniejących form opieki nad dzieckiem i młodzieżą osieroconą. Na tej drodze poszukiwań obserwuje się, iż zbyt mało środków i czasu poświęca się profilaktyce, to znaczy na bezpośrednią pomoc rodzinie, jej utrzymanie, reintegrację i normalizację. Wyraźnie widać brak spójnej, wynikającej z polityki społecznej państwa, koncepcji opieki nad rodziną i dziećmi zagrożonymi, w tym szczególnie sierotami, w zakresie kompetencyjnym, organizacyjnym i pedagogicznym.
Wydaje się, iż w ostatnim piętnastoleciu za często zmieniano podległość resortową opieki nad dzieckiem, szczególnie pozbawionym rodziny biologicznej, co nie sprzyja potrzebnej ciągłości w pracy organizatorskiej i pedagogicznej oraz osiągania względnej stabilizacji.
Obserwuje się tracenie zbyt wiele energii władz terytorialnych na utrzymanie władzy, mniej natomiast na problemy społeczne, w tym pomoc rodzinie i dzieciom zagrożonym lub pozbawionym rodziny własnej. W tym zakresie najbardziej odczuwa się brak pomocy materialnej, a powszechnie jest wiadomo, iż okres transformacji obok zjawisk pozytywnych wywołał wiele następstw powodujących bezrobocie, pauperyzację, bezdomność i marginalizację wielu grup społecznych i środowisk.
Trudno też dostrzec zwiększone zainteresowanie społeczne różnymi formami opieki nad sierotami społecznymi, szczególnie tymi, które mają charakter proro-dzinny. Mamy na myśli rodziny adopcyjne, rodziny zastępcze i rodzinne domy dziecka. Zatem pozostają aktualne nadal instytucjonalne (zakładowe) formy opieki (głównie domy dziecka, ośrodki szkolno-wychowawcze i inne), które zbyt
wolno przekształcane są w jednostki organizacyjne mniejsze, pozbawione kosza
rowości.
W niniejszej książce zatytułowanej: "Opieka nad dzieckiem osieroconym" obok analiz wielu zagadnień z zakresu tematycznego wyrażonego w tytule, i opartych na profesjonalnych dziełach odnoszących się do krajów europejskich i w pewnym stopniu krajów innych kontynentów, zasygnalizowano także uzyskane wyniki badań własnych z obszaru województwa kujawsko-pomorskiego, świadomie rezygnując z prezentacji szczegółów, które - o czym jest mowa w zakończeniu tej pracy - nie różnią się w sposób istotny od rezultatów badań przeprowadzonych na innych obszarach w Polsce.
Pomysł opracowania tej książki wynika głównie z chęci pokazania aktualnego problemu sieroctwa społecznego, jego przyczyn, wielkości, skutków i możliwości łagodzenia.

Zbigniew Węgierski