NARZĘDZIA W PRADZIEJACH. PODSTAWY BADANIA FUNKCJI METODĄ TRASEOLOGICZNĄ

Galina Fiodorowna Korobkowa

rok wyd. 1999, 168 stron


OPIS

Celem niniejszego opracowania jest prezentacja charakterystyki różnych typów narzędzi funkcjonalnych, w oparciu o wyniki analizy traseologicznej.

Punktem wyjściowym podręcznika jest określenie części składowych narzędzia, charakterystyka śladów zużycia oraz zdefiniowanie podstawowych zakresów pojęciowych. W tym celu przedstawiona zostanie terminologia metody traseologicznej. Ustalanie funkcji narzędzi odbywa się na podstawie wyników analizy zestawu śladów, w skład którego wchodzą: wykruszenia, charakter krawędzi pracującej (ostrza), wyświecenia, ślady na powierzchniach części pracującej (ślady liniowe, punktowe, wżerki itp.), ślady na części obuchowej oraz pseudoślady czyli różnego rodzaju deformacje (np. podepozycyjne). Wymienione cechy mogą występować na narzędziach w różnego rodzaju zestawach (tzn. nie wszystkie muszą być obserwowalne na danym narzędziu). Ujęte kompleksowo pozwoliły na opisanie i wyodrębnienie zróżnicowanych typów narzędzi funkcjonalnych:
1. Narzędzia do sporządzania innych narzędzi (retuszery, tłuczki itp.).
2. Narzędzia skrobiące (do skór, drewna, kości/rogu).
3. Narzędzia do rycia i strugania (rylce, dłuta, noże do strugania rozmaitych materiałów).
4. Narzędzia tnące (noże do różnych surowców).
5. Narzędzia do piłowania (do drewna, kości/rogu, kamienia, muszli).
6. Narzędzia do przekłuwania i wiercenia (przekłuwacze do skór, wiertnik! i rozwierlniki do różnych surowców).
7. Ostrza broni miotanej (różnego rodzaju gro-
ty).
8. Narzędzia do ścinania roślin (do zbóż udomowionych, trawy, trzciny).
9. Narzędzia do rąbania, rozłupywania, ciosania i drążenia (topory, siekiery, ciosła, dłuta).
10. Narzędzia do prac ziemnych i górniczych (motyki, kilofy).
11. Narzędzia używane w garncarstwie (gładziki, stemple, przybory do ornamentowania).
12. Gładziki do skór.
Intencją autorki jest zwrócenie uwagi czytelników na zasadnicze, najbardziej istotne cechy zużycia krawędzi pracujących, które pozwalają na identyfikację i wyodrębnienie najczęściej spotykanych grup funkcjonalnych narzędzi.

Jak wiadomo, istotą badań traseologicznych jest dążenie do ustalenia charakteru śladów zachowanych na powierzchniach narzędzi, bądź też na wykonanych tymi narzędziami przedmiotach. Ślady zużycia nie zawsze widoczne są gołym okiem, w większości przypadków ich identyfikacja możliwa jest tylko poprzez obserwacje mikroskopowe (z użyciem binokularu oraz mikroskopów metalograficznych) i skorzystanie z wiedzy profesjonalistów (traseologów).

Wiele narzędzi jednak, oprócz rnikrośladów (ujawniających się pod mikroskopem) nosi na sobie tzw. makroślady, czyli ślady zużycia widoczne gołym okiem. W związku z tym ambicją autorki stało się takie skonstruowanie podręcznika, by mógł on służyć szerokiemu kręgowi archeologów, zarówno tym, którzy w swej pracy badawczej stosują metodę mikro- i makroanalizy, jak i tym. którzy z nią nie mieli do tej poty styczności. Zwłaszcza z uwagi na tych ostatnich szczególny akcent położono na możliwie wyczerpującą charakterystykę makrośladów, na podstawie których można określić najbardziej prawdopodobną funkcję rozmaitych narzędzi.

Dla ułatwienia makroanalizy oraz zminimalizowania ewentualnych pomyłek, tekst zaopatrzony został w liczne ilustracje, schematy i mikrofotografie śladów charakterystycznych dla poszczególnych typów narzędzi funkcjonalnych .




SPIS TREŚCI


Od tłumacza
Od autora

I. Metoda traseologiczna. Początki, rozwój, znaczenie i perspektywy

II. Terminologia metody traseologicznej

III. Narzędzia do obróbki surowców kamiennych i wytwarzania narzędzi. Tłuczki, naciskacze, retuszery

IV. Narzędzia skrobiące. Skrobacze do obróbki skór

V. Narzędzia skrobiące. Skrobacze do drewna

VI. Narzędzia skrobiące. Skrobacze do kości rogu, muszli, barwników

VII. Narzędzia do strugania. Noże do drewna i kości/rogu

VIII. Narzędzia dłutowate do skóry i drewna

IX. Narzędzia do rycia/skrobania/strugania. Rylce do drewna, kości/rogu, muszli

X. Narzędzia do rycia/skrobania/strugania. Mikroryice do drewna, kości z rogu, muszli

XI. Narzędzia do przekłuwania i wiercenia. Przekłuwacze

XII. Narzędzia do wiercenie drewna, kości/rogu, muszli, ceramiki. Wiertniki i rozwiertniki

XIII. Narzędzia miotane. Groty strzał, oszczepów i kopii

XIV. Narzędzia do piłowania. Piłki do drewna, kości/rogu, kamienia i muszli

XV. Narzędzia tnące. Noże do mięsa, skóry i ryb

XVI. Narzędzia żniwne. Noże i sierpy żniwne do zbóż udomowionych, dziko rosnących i trawy; noże do ścinania trzciny, sitowia i zielonych gałązek

XVII. Narzędzia do rąbania, rozszczepiania, ciosania i żłobienia. Topory, ciosła, dłuta

XVIII. Narzędzia do prac ziemnych i górniczych. Motyki, kopaczki, kilofy do wydobywania skał i rud

XIX. Narzędzia garncarskie. Łopatki, gładziki, stemple i inne narzędzia do ornamentowania

Bibliografia
Summary

ARCHEOLOGIA NARZEDZIA HISTORIA CZLOWIEKA CERAMIKA