Upośledzenie umysłowe

Według ogólnie przyjętej definicji, jest to „funkcjonowanie intelek­tualne istotnie poniżej przeciętnej, powstałe w okresie rozwojowym, któremu towarzyszy obniżenie zdolności przystosowania się”. W zależ­ności od stopnia sprawności umysłowej, upośledzenie umysłowe dzieli się na dwie zasadnicze grupy: 1) lekkie upośledzenie umysło­we i 2) głębsze upośledzenie umysłowe trzystopniowe: umiarkowane, znaczne i głębokie.

Lekkie upośledzenie umysłowe jest uwarunkowane wieloma czynnikami, często nakładającymi się na siebie, np. czynnikami gene­tycznymi i środowiskowymi (zaniedbania wychowawcze). Objawy często dają się zauważyć dopiero wtedy, gdy dziecko rozpoczyna na­ukę szkolną. Obserwuje się narastające trudności w nauce, zwłaszcza w zakresie matematyki, na wskutek braku zdolności do logicznego myślenia, uogólniania i wyciągania właściwych wniosków. Dobra na ogół pamięć mechaniczna i dostateczne zasoby słownictwa niejednok­rotnie mylą rodziców w ocenie wydolności umysłowej dziecka, przez to stawiają mu zbyt wysokie wymagania, a szkoła posądza je o lenistwo.

Głębsze upośledzenie umysłowe spowodowane jest najczęściej jednym czynnikiem szkodliwym, który w 50% przypadków można usta­lić dzięki postępowi badań w ostatnich dziesięcioleciach. Czynnikiem tym mogą być: defekty metaboliczne przekazywane przez „chore” ge­ny obojga rodziców (np. fenyloketonurią) lub jednego z nich (np. stwardnienie guzowate), patologia chromosomów (zespół Downa), niektóre choroby wirusowe i bakteryjne matki w czasie ciąży, zapalenie mózgu u noworodka itp.

Objawy zaznaczają się wyraźnie już w wieku niemowlęcym. Dziec­ko mało interesuje się otoczeniem i zabawkami, późno zaczyna gawo­rzyć, bardzo wolno postępuje rozwój mowy i funkcji ruchowych. Często widoczne są też oznaki fizycznego niedorozwoju, np. małogłowie, wielkogłowie, deformacje czaszki, małżowin usznych, gałek ocznych, pal­ców dłoni i stóp, wady rozwojowe narządów wewnętrznych wykryte badaniami lekarsko-laboratoryjnymi.

W ustaleniu stopnia upośledzenia umysłowego dziecka pomocne są psychologiczne badania testowe. Na ich podstawie okreś­la się tzw. iloraz rozwoju (LR.) u dzieci do 5 r. życia oraz ilo­raz inteligencji (LI.) u dzieci powyżej 5 r. życia. Iloraz ten wy­raża się stosunkiem liczbowym wieku umysłowego do wieku metrykal­nego dziecka pomnożonym przez 100. Według skali inteligencji o śred­niej 100 i odchyleniach standardowych 16, przyjmuje się, że: I.I. poni­żej 20 oznacza głębokie upośledzenie (dziecko nie rozwija mo­wy, nie chodzi i nie zgłasza potrzeb fizjologicznych); I.I. od 20 do 35 – znaczne upośledzenie (zob. wyżej); I.I. od 36 do 51 – umiar­kowane upośledzenie; I.I. od 52 do 67 – upośledzenie lekkie; I.I. od 68 do 83 — pogranicze upośledzenia i normy; za. normę przyjmuje się I.I. od 84 do 115.

Leczenie upośledzenia umysłowego polega na prowadzeniu od pierwszych lat życia ćwiczeń rehabilitacyjnych oraz na wychowaniu i nauczaniu dobranym do wieku dziecka i poziomu jego sprawności umysłowej i fizycznej, ustalonym na podstawie testowego badania psy­chologicznego. Stosuje się też często leczenie farmakologiczne, pobu­dzające i wzmacniające procesy ośrodkowego układu nerwowego.

Dla dzieci ze znacznym lub umiarkowanym upośledzeniem są orga­nizowane przedszkola specjalne i szkoły życia. Dla dzie­ci upośledzonych w stopniu lekkim — 8-klasowe szkoły specjal­ne z dostosowanym programem nauczania, po skończeniu których dzieci przechodzą do 3-letnich szkół zawodowych, uczących prostych zawodów, pozwalających w przyszłości na samodzielne utrzymanie się. Rodzice, po odpowiednim przeszkoleniu przez rehabilitantów, powinni kontynuować w domu psychiczne i fizyczne usprawnienie dziecka pod kontrolą lekarsko-psychologiczną, nie przeceniając w żadnym razie możliwości dziecka. Pozostawienie dziecka upośledzonego w stopniu lekkim w normalnej szkole podstawowej, nawet przy zapewnieniu mu stałej, fachowej pomocy w nauce, naraża je nie tylko na wysiłek umysłowy ponad jego możliwości intelektualne, ale i ciągłe drwiny i szyderstwa kolegów w klasie, co z kolei może stać się przyczyną zani­żonego poczucia wartości własnej i różnego typu reakcji nerwicowych, poważnie zakłócających przystosowanie społeczne.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.